Nýlega samþykkti Alþingi ný lög um réttindavernd fatlaðs fólks, sem munu taka gildi 1. september nk. Lögin munu leysa af hólmi núgildandi lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Helstu breytingar Megintilgangur nýju laganna er að styrkja og uppfæra lagaumgjörð sem fjallar um réttindavernd fatlaðs fólks á Íslandi. Einnig er leitast við að skýra betur hlutverk og ábyrgð þeirra aðila sem koma að framkvæmd og eftirfylgni í málum sem varða réttindavernd fatlaðs fólks, s.s. réttindagæslu fyrir fatlað fólk, persónulegra talsmanna og forstöðumanna íbúðakjarna. Í III. kafla laganna er fjallað um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, sem heyrir undir Mannréttindastofnun Íslands. Ekki er verið að breyta hlutverki réttindagæslunnar, heldur fyrst og fremst skýra verkefni hennar og heimildir. Helstu atriði sem varða réttindagæslu fyrir fatlað fólk: Ekki er lengur talað um réttindagæslumenn fatlaðs fólks heldur réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Breytingin endurspeglar skipulag réttindagæslunnar eins og það er í dag, þar sem teymi sérfræðinga sinnir málaflokknum innan Mannréttindastofnunar Íslands. Áhersla er á að varpa ljósi á stöðu mannréttinda fatlaðs fólks og leiðbeina bæði einstaklingum og stjórnvöldum svo fatlað fólk njóti mannréttinda í reynd. Skýrt er kveðið á um að réttindagæslan taki ekki ákvarðanir í einstökum málum. Mannréttindastofnun Íslands er ekki stjórnvald og tekur réttindagæsla fyrir fatlað fólk hvorki ákvarðanir í málum einstaklinga sem leita til hennar né rekur mál í umboði einstaklinga. Þess í stað veitir réttindagæslan leiðbeiningar og veitir, eftir þörfum, einstaklingum viðeigandi stuðning. Þá kann mál að leiða til þess að ábendingum sé komið á framfæri við stjórnvöld. Aukin heimild til að afla upplýsinga. Í lögunum er nú áréttað að öllum sem veita fötluðu fólki þjónustu sé skylt að veita réttindagæslunni þær upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar til að sinna lögbundnum verkefnum sínum.
Mannréttindastofnun Íslands og umboðsmaður barna sendu í gær erindi til dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir upplýsingum um stöðu fullgildingar þriðju valfrjálsu bókunarinnar við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þriðja valfrjálsa bókunin kveður á um sérstaka kvörtunarleið sem gerir börnum og fulltrúum þeirra kleift að leita til nefndar Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins ef þau telja brotið á réttindum sínum samkvæmt Barnasáttmálanum. Í erindinu er skorað á dómsmálaráðherra að vinna að því að bókunin verði fullgilt sem allra fyrst. Ísland fullgilti nýlega sambærilega bókun við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, auk þess sem Ísland er þegar aðili að ýmsum sambærilegum kvörtunarleiðum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Börn eru sérstaklega viðkvæmur þjóðfélagshópur og er því erfitt að sjá rökin fyrir því að þeim sé ekki veitt sambærilegt tækifæri og öðrum til að leita réttar síns. Bréfið í heild sinni má nálgast hér.
Mannréttindastofnun fagnar því að Ísland hafi fullgilt valfrjálsa bókun við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks (SRFF). Valfrjálsa bókunin gerir einstaklingum og hópum einstaklinga kleift að kvarta til nefndar Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Taki nefndin málið til meðferðar gefur hún frá sér álit hvort brotið hafi verið gegn samningnum. Nánar um bókunina Hver getur kvartað til nefndarinnar? Einstaklingar eða hópar einstaklinga sem telja brotið á réttindum sínum samkvæmt SRFF Hver eru helstu skilyrði þess að nefndin taki mál til meðferðar? Kvörtun verður að varða brot á þeim réttindum sem kveðið er á um í SRFF Þau úrræði sem eru í boði samkvæmt íslenskum lögum verða að vera fullreynd, t.d. með því að fara með málið fyrir íslenska dómstóla Nefndin tekur ekki fyrir kvartanir ef sama mál hefur þegar verið tekið fyrir af nefndinni eða hefur verið lagt fyrir annan alþjóðlegan úrskurðaraðila, svo sem Mannréttindadómstól Evrópu Eingöngu er hægt að kvarta vegna brota sem áttu sér stað eftir að valfrjálsa bókunin tók gildi eða vegna brota sem héldu áfram eftir gildistöku bókunarinnar þó þau hafi hafist fyrir þann tíma Hvað gerist ef nefndin tekur mál til meðferðar? Nefndin gefur út óbindandi álit um hvort brotið hafi verið gegn SRFF Ef nefndin telur um brot að ræða þurfa stjórnvöld að veita nefndinni upplýsingar um hvernig þau ætli sér að bregðast við álitinu
Nýlega samþykkti Alþingi ný lög um réttindavernd fatlaðs fólks, sem munu taka gildi 1. september nk. Lögin munu leysa af hólmi núgildandi lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Helstu breytingar Megintilgangur nýju laganna er að styrkja og uppfæra lagaumgjörð sem fjallar um réttindavernd fatlaðs fólks á Íslandi. Einnig er leitast við að skýra betur hlutverk og ábyrgð þeirra aðila sem koma að framkvæmd og eftirfylgni í málum sem varða réttindavernd fatlaðs fólks, s.s. réttindagæslu fyrir fatlað fólk, persónulegra talsmanna og forstöðumanna íbúðakjarna. Í III. kafla laganna er fjallað um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, sem heyrir undir Mannréttindastofnun Íslands. Ekki er verið að breyta hlutverki réttindagæslunnar, heldur fyrst og fremst skýra verkefni hennar og heimildir. Helstu atriði sem varða réttindagæslu fyrir fatlað fólk: Ekki er lengur talað um réttindagæslumenn fatlaðs fólks heldur réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Breytingin endurspeglar skipulag réttindagæslunnar eins og það er í dag, þar sem teymi sérfræðinga sinnir málaflokknum innan Mannréttindastofnunar Íslands. Áhersla er á að varpa ljósi á stöðu mannréttinda fatlaðs fólks og leiðbeina bæði einstaklingum og stjórnvöldum svo fatlað fólk njóti mannréttinda í reynd. Skýrt er kveðið á um að réttindagæslan taki ekki ákvarðanir í einstökum málum. Mannréttindastofnun Íslands er ekki stjórnvald og tekur réttindagæsla fyrir fatlað fólk hvorki ákvarðanir í málum einstaklinga sem leita til hennar né rekur mál í umboði einstaklinga. Þess í stað veitir réttindagæslan leiðbeiningar og veitir, eftir þörfum, einstaklingum viðeigandi stuðning. Þá kann mál að leiða til þess að ábendingum sé komið á framfæri við stjórnvöld. Aukin heimild til að afla upplýsinga. Í lögunum er nú áréttað að öllum sem veita fötluðu fólki þjónustu sé skylt að veita réttindagæslunni þær upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar til að sinna lögbundnum verkefnum sínum.
Mannréttindastofnun Íslands og umboðsmaður barna sendu í gær erindi til dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir upplýsingum um stöðu fullgildingar þriðju valfrjálsu bókunarinnar við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þriðja valfrjálsa bókunin kveður á um sérstaka kvörtunarleið sem gerir börnum og fulltrúum þeirra kleift að leita til nefndar Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins ef þau telja brotið á réttindum sínum samkvæmt Barnasáttmálanum. Í erindinu er skorað á dómsmálaráðherra að vinna að því að bókunin verði fullgilt sem allra fyrst. Ísland fullgilti nýlega sambærilega bókun við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, auk þess sem Ísland er þegar aðili að ýmsum sambærilegum kvörtunarleiðum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Börn eru sérstaklega viðkvæmur þjóðfélagshópur og er því erfitt að sjá rökin fyrir því að þeim sé ekki veitt sambærilegt tækifæri og öðrum til að leita réttar síns. Bréfið í heild sinni má nálgast hér.
