Almennt um mannréttindi

Mannréttindi eru meðfædd réttindi allra, óháð uppruna eða stöðu. Mannréttindi eru algild sem þýðir að þau eiga við um allt fólk, alls staðar.

Mannréttindi eru einnig óafsalanleg, sem þýðir að einstaklingur missir aldrei réttindi sín. Undir vissum kringumstæðum er þó hægt að takmarka sum réttindi, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum.

Við eigum öll jafnan rétt til að njóta mannréttinda án mismununar.

Mannréttindi eru tryggð í stjórnarskrá, lögum og alþjóðlegum mannréttindasamningum.

Stjórnvöld bera ríkar skyldur til að vernda og virða mannréttindi. Í stuttu máli má segja að þessar skyldur séu tvíþættar:

Að halda að sér höndum og brjóta ekki á réttindum borgaranna.
Að grípa til virkra aðgerða til að verja einstaklinga gegn brotum og tryggja að allir geti nýtt réttindi sín til fulls.

Neðst á hverri síðu eru tenglar á skýrslur Íslands um framkvæmd viðkomandi samnings og á athugasemdir eftirlitsaðila.

Meginhlutverk stofnunarinnar

Meginhlutverk Mannréttindastofnunar Íslands er að efla og vernda mannréttindi á Íslandi, eins og þau eru skilgreind í stjórnarskrá lýðveldisins, landslögum nr. 88/2024 og þeim alþjóðasamningum sem Ísland hefur undirgengist.

Þessi síða er í vinnslu.

Spurt & svarað

Kostar að leita til Mannréttindastofnunar Íslands?

Nei, öll ráðgjöf, upplýsingagjöf og aðstoð á vegum Mannréttindastofnunar er almenningi að kostnaðarlausu.

Tekur stofnunin við kvörtunum og fellir dóma í einstökum málum?

Mannréttindastofnun er ekki dómstóll eða úrskurðaraðili og fellir því ekki bindandi úrskurði í einstökum málum milli aðila. Hins vegar veitum við leiðbeiningar og aðstoðum fólk við að beina málum sínum í réttan farveg til þar til bærra yfirvalda. Einnig hefur stofnunin eftirlit með kerfislægum mannréttindavandamálum og getur beint tilmælum til stjórnvalda.

Hver er munurinn á Mannréttindastofnun og Umboðsmanni Alþingis?

Umboðsmaður Alþingis hefur eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga og tryggir að jafnræðis og laga sé gætt. Mannréttindastofnun hefur hins vegar mun víðtækara hlutverk sem nær til eflingar mannréttinda almennt í samfélaginu, fræðslu, alþjóðlegra samskipta og sérstakrar réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Stofnanirnar vinna þó náið saman.

Hvað eru Parísarviðmiðin?

Parísarviðmiðin eru alþjóðlegar reglur Sameinuðu þjóðanna sem kveða á um hvernig landsmannréttindastofnanir eiga að starfa. Þau tryggja að stofnanirnar séu óháðar stjórnvöldum, hafi skýrt umboð í lögum, tryggan fjárhag og geti tjáð sig frjálst um ástand mannréttinda í viðkomandi landi.

Hafa samband