Réttindagæsla fatlaðs fólks
Á undanförnum misserum hefur verið töluverð umræða um þær breytingar sem hafa orðið á starfi réttindagæslu fyrir fatlað fólk, sem samkvæmt lögum um Mannréttindastofnun er eitt af meginhlutverkum stofnunarinnar. Réttindagæslan fluttist frá félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu til Mannréttindastofnunar þegar hún tók til starfa á síðasta ári. Með þeirri breytingu hefur staða réttindagæslunnar innan stjórnkerfisins breyst og samhliða hafa orðið breytingar á lagaumhverfi starfseminnar. Hlutverk réttindagæslunnar er eftir sem áður að standa vörð um mannréttindi fatlaðs fólks og veita því ráðgjöf og viðeigandi stuðning við að gæta réttinda sinna.
Réttindamiðuð nálgun
Mannréttindastofnun fagnar allri umræðu sem miðar að því að bæta réttindi fatlaðs fólks. Sú umfjöllun sem átt hefur sér stað undanfarið um réttindagæsluna gefur þó tilefni til að skýra nánar hlutverk hennar og hvernig hún starfar. Að okkar mati hefur flutningur verkefnisins til Mannréttindastofnunar styrkt stöðu réttindagæslunnar og hefur stofnunin lagt sig fram við að tryggja að nýja fyrirkomulagið skerði ekki réttindi fatlaðs fólks, heldur leiði þvert á móti til betri yfirsýnar yfir stöðu þess og virkara eftirlits.
Þótt lög kveði á um að réttindagæslan taki ekki ákvarðanir í einstökum málum, eru málefni einstaklinga stærsti hlutinn í starfsemi réttindagæslunnar. Allir einstaklingar sem til okkar leita fá leiðbeiningar, ráðgjöf og, eftir atvikum, viðeigandi stuðning svo þeir geti notið réttinda sinna. Í samræmi við hugmyndafræði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks er lögð áhersla á að valdefla fólk til að leita réttar síns sjálft. Það er þannig ekki hlutverk réttindagæslunnar að reka mál í umboði einstaklinga, en hún getur aðstoðað þá við að leita réttar síns í eigin nafni.
Samskipti réttindagæslu við einstaklinga felst meðal annars í því að upplýsa þá um réttindi sín, benda á viðeigandi farvegi innan stjórnsýslu og réttarkerfis og styðja þá við að koma erindum sínum á framfæri. Réttindagæslan getur einnig, þegar þörf er talin á, haft samband við þá aðila sem bera ábyrgð á þjónustu eða hafa eftirlit með henni til að koma ábendingum á framfæri.
Áhersla á einstaklinga í viðkvæmri stöðu
Meginmarkmið réttindagæslunnar er að standa vörð um réttindi fatlaðs fólks og er því sérstaklega leitast við að ná til og aðstoða þá einstaklinga sem vegna aðstæðna eða hindrana eiga erfitt með að fá upplýsingar eða segja frá því þegar réttindi þeirra eru ekki virt. Í samræmi við það er lögð áhersla á að fara á vettvang þar sem fólk býr og vinnur og ná þannig til einstaklinga sem eru ólíklegir til að hafa samband sjálfir.
Við minnum einnig á að öllum er skylt að tilkynna til réttindagæslunnar hafi þeir ástæðu til að ætla að brotið sé á mannréttindum fatlaðs einstaklings sem á erfitt með að gæta réttinda sinna vegna fötlunar.
Afgreiðslutími erinda
Við hvetjum fatlaða einstaklinga, sem og aðra, til að hafa samband ef þeir eru með spurningar eða þurfa á ráðgjöf eða aðstoð að halda, með því að hringja í 520 8802 eða senda tölvupóst á rettindagaesla@mannrettindi.is.
Eins og staðan er nú hefur sérfræðingur í réttindagæslu almennt samband við þau sem leita til okkar innan 7 daga. Hafi einhver þurft að bíða lengur hvetjum við viðkomandi til þess að hafa samband við okkur svo hægt sé að skoða málið og bregðast við.
Hringferð um landið
Í allri starfsemi réttindagæslunnar er fatlað fólk sjálft í forgrunni og lögð áhersla á sjálfsákvörðunarrétt þess, vilja og réttindi. Líkt og áður hefur komið fram hefur réttindagæslan eftirlit með réttindum fatlaðs fólks og hefur þannig bæði almennt og einstaklingsmiðað hlutverk. Annars vegar felst starfið í að hafa yfirsýn yfir stöðu réttinda fatlaðs fólks og sinna mannréttindaeftirliti. Hins vegar felst það í að veita fötluðum einstaklingum ráðgjöf, leiðbeiningar, stuðning og aðstoð við að gæta réttinda sinna.
Mannréttindastofnun Íslands mun á næstu mánuðum leggja land undir fót og heimsækja mismunandi landshluta til að kynna starfsemi stofnunarinnar og eiga samtal við fatlað fólk, aðstandendur, þjónustuveitendur og aðra um réttindi fatlaðs fólks. Heimsóknirnar verða nýttar til þess að afla upplýsinga um stöðu og réttindi fatlaðs fólks um land allt. Kynningarfundirnir verða auglýstir þegar nær dregur og vonumst við til þess að hitta sem flesta og eiga gott og uppbyggilegt samtal.
